Twaweza.org

Afya Kwanza: Wasemavyo wananchi kuhusu huduma za afya

Wananchi wanapopata majeraha ama kuugua, 6 kati ya 10 (61%) huenda katika kituo cha afya cha serikali. Kiwango hiki kimeongezeka kutoka 45% mwaka 2014 na kubaki hivyo hivyo tangu mwaka 2016. Kwa kiasi kikubwa hii imesababishwa na kupungua kwa watu wanaojitibu wenyewe kwa kwenda kwenye maduka ya dawa (9%), maduka ya kawaida kupata dawa (7%), wasiofanya chochote (1%) au wanaotafuta aina nyingine za matibabu (5%).

Takwimu zilizokusanywa toka mwaka 2014 zinaonesha kupungua kwa matumizi ya njia hizo. Idadi ya wananchi wanaotumia vituo binafsi, vya kanisa ama vya mashirika yasiyo ya kiserikali haijabadilika katika kipindi hiki (16% mwaka 2017).

Pamoja na ongezeko la idadi ya wagonjwa, utaratibu wa wananchi kusubiri kwa saa moja ama chini ya hapo ili kumuona daktari haujabadilika toka mwaka 2014. Wananchi 7 kati ya 10 (70%) walisubiri kwa saa moja ama chini ya hapo mwaka 2014 ukilinganisha na wananchi 3 kati ya 4 (76%) mwaka 2017.

Hata hivyo, wagonjwa husubiri kwa saa moja ama chini ya hapo katika vituo binafsi, vya kanisa ama vya mashirika yasiyo ya kiserikali (88% walisubiri kwa muda huu) ukilinganisha na vituo vya serikali (74% walisubiri kwa saa moja ama chini ya hapo).

Matokeo haya yametolewa na Twaweza katika utafiti wake uitwao Afya kwanza! Wasemavyo wananchi kuhusu huduma za afya. Muhtasari unatokana na takwimu za Sauti za Wananchi, utafiti wa kwanza barani Afrika, wenye uwakilishi wa kitaifa unaotumia simu za mikononi. Matokeo haya yanatokana na takwimu zilizokusanywa kutoka kwa wahojiwa 1,801 kutoka maeneo mbalimbali ya Tanzania Bara (Zanzibar haihusiki kwenye utafiti huu) mwezi Mei 2017.

Wananchi wengi wanaridhishwa na usafi katika vituo vya afya. Wananchi wanaosema hili bado ni tatizo wamepungua kutoka 29% mwaka 2015 hadi 9% mwaka 2017 na 42% walilalamikia kiwango cha kuheshimiwa na kujaliwa na wahudumu mwaka 2015 ukilinganisha na 26% mwaka 2017.

Pamoja na maboresho haya, wananchi wanaendelea kukumbana na changamoto kubwa wakati wakipata huduma za afya. Wananchi watatu kati ya kumi ambao walimsindikiza mtu hospitali mwaka uliopita (29%) walikuta wagonjwa wawili ama zaidi wakichangia vitanda na magodoro. Kuna mabadiliko kutoka mwaka 2016 ambapo karibu wananchi 4 kati ya 10 (36%) walishuhudia wagonjwa wakichangia vitanda/magodoro.

Inatia mashaka zaidi linapokuja suala la upatikanaji wa dawa na vifaa tiba. Toka mwaka 2015, kumekuwa na ongezeko la wananchi waliokutana na upungufu wa dawa/vifaa tiba mara ya mwisho walipoenda katika kituo cha afya cha serikali. Vilevile, kuna ongezeko la wananchi ambao wanalalamikia muda wa kusubiri, kutoka 53% mwaka 2015 hadi 63% mwaka 2017.

Linapokuja suala la upatikanaji wa madaktari na gharama za huduma, idadi ya wananchi waliokuwa wanalalamikia masuala haya walipungua kati ya mwaka 2015 na 2016, lakini idadi imeongezeka tena mwaka 2017.

  • Ukosefu wa madaktari lilikuwa ni tatizo kwa 43% mwaka 2015, likashuka mpaka 18% mwaka 2016 na kupanda mpaka 29% mwaka 2017.
  • Gharama za huduma ilikuwa ni tatizo kwa wananchi 34% mwaka 2015, 19% mwaka 2016 na 28% mwaka 2017.

Twaweza pia iliwauliza wananchi iwapo sera ya serikali inatekelezwa kwa uzoefu wao,

  • Watoto wenye umri chini ya miaka mitano, wazee na wajawazito wanapaswa kupata matibabu bure katika vituo vya afya vya serikali. Tangu mwaka 2016 kumekuwa na ongezeko dogo la idadi ya watu kutoka kwenye makundi hayo wanaopata huduma za matibabu bila malipo lakini wengi wao wanalazimishwa kulipa. Miongoni mwa wananchi waliowasindikiza watoto, wajawazito na wazee, 35% walilazimika kulipia matibabu ya mtoto, 28% ya wajawazito na 37% ya wazee.
  • Pamoja na kauli za serikali na wananchi 84% kuwa waathirika wa ajali, ugomvi au majeraha watibiwe kabla ya kupata kibali kutoka polisi, wananchi 6 kati ya 10 waliowasindikiza waathirika hao ili kupata matibabu walitakiwa kupata kibali cha polisi kabla ya kupata matibabu.
  • Bima, hususani kupitia Mfuko wa Afya ya Jamii ulioboreshwa, ni mkakati mkubwa wa serikali wa kupanua upatikanaji wa huduma za afya. Kati ya mwaka 2014 na 2017 idadi ya watu wenye bima ya afya imeongezeka kutoka 21% hadi 27%. Kwa ujumla, 13% ya wananchi wanasema ni wanachama wa Mfuko wa Afya ya Jamii (ulioboreshwa). Kwa kiwango cha ongezeko la sasa, Tanzania huenda ikafikia kiwango cha kimataifa cha wananchi wake kufikiwa na bima ya afya ndani ya miaka 40 ijayo. 

Endelea kusoma: huduma za afya Sauti za Wananchi Twaweza

featured

Organizations: Twaweza Afrika Mashariki

12

Policy brief

Year: 2017

pakua nyaraka

unaweza pia kupenda...

 

Tafsiri